Η οικοδόμηση της νέας, της αταξικής κοινωνίας, του κομμουνισμού, δεν αποτελεί απλώς και μόνο μία μετάβαση από κάποιο σχηματισμό σε κάποιον άλλο, αλλά συνιστά την εμφάνιση και την διαμόρφωση ενός ριζικά νέου τύπου κοινωνικής ανάπτυξης. Πρόκειται για μία κοσμοϊστορική αλλαγή, η οποία, ως προς το βάθος, την κλίμακα και τις προοπτικές της υπερβαίνει ακόμα και την μετάβαση της αρχαιότητας από την προ-ταξική στην ταξική κοινωνία. Πρόκειται για μία άρνηση-διαλεκτική άρση, τόσο των ταξικών ανταγωνιστικών τύπων ανάπτυξης της κοινωνίας, όσο και των πριν από αυτούς βαθμίδων, δηλ. ολόκληρης της μέχρι τώρα ιστορίας της ανθρωπότητας και των προϋποθέσεων της. Η επισήμανση αυτή θα πρέπει να υπολογίζεται όταν διατυπώνονται διάφορες εικασίες και εκτιμήσεις σχετικά με τους ρυθμούς οικοδόμησης της νέας κοινωνίας, με τις δυσκολίες που προκύπτουν κ.λ.π. Η επισήμανση αυτή αφορά επίσης τις δυσκολίες, την αντιφατικότητα και τον ιδιαίτερα περίπλοκο χαρακτήρα των σχετικών θεωρητικών προσεγγίσεων..."
Δ. Πατέλη, Μ. Δαφέρμου, Π. Παυλίδη
Αρχική δημοσίευση New Left Review 62
(Απρ. 2010)
Μτφρ.: Radical Desire
Ο όρος “κρίση” έπαιξε κεντρικό ρόλο σε πολλές εθνικές
πολιτικές συζητήσεις κατά την δεκαετία του 1970, αν και οι ορισμοί του
παρουσίασαν μεγάλες διαφοροποιήσεις. Προς τα τέλη του αιώνα είχε σε μεγάλο
βαθμό αντικατασταθεί από έναν άλλο, πιο αισιόδοξο όρο, “παγκοσμιοποίηση”.[1] Από το 2008 όμως, ο τόνος ξαναέγινε
σκοτεινός, και η έννοια της “κρίσης” ξαναήλθε στην επιφάνεια απότομα. Αλλά η χρήση
της παραμένει όσο χαλαρή ήταν πάντοτε. Τα ερωτήματα του πώς να οριστεί μια
κρίση και πώς να εξηγηθούν οι απαρχές της έχουν ξαναέλθει στο προσκήνιο.
Κατά την ύστερη δεκαετία του 1960 και την πρώιμη
περίοδο της δεκατείας του 1970, τόσο ο ηγεμονικός κύκλος όσο και ο γενικότερος
οικονομικός κύκλος του σύγχρονου παγκόσμιου συστήματος εισήλθαν σε φάση
παρακμής. Η περίοδος από το 1945 έως το 1970 περίπου —που οι Γάλλοι σωστά
μνημονεύουν ως les trentes glorieuses— σηματοδότησε την κλιμάκωση
της ηγεμονίας των ΗΠΑ και συνέπεσε επίσης με την πιο διευρυμένη ανοδική Α φάση
Kondratieff που γνώρισε ποτέ η καπιταλιστική οικονομία. Οι καθοδικές τάσεις
ήταν εντελώς φυσιολογικές, όχι μόνο με την έννοια ότι όλα τα συστήματα έχουν
κυκλικούς ρυθμούς —έτσι ζουν, και έτσι αντιμετωπίζουν τις αναπόφευκτες
διακυμάνσεις των λειτουργιών τους— αλλά επίσης εξαιτίας του πώς λειτούργησε ο
καπιταλισμός ως παγκόσμιο σύστημα. Υπάρχουν δύο ζητήματα-κλειδιά εδώ: το πώς οι
παραγωγοί εξασφαλίζουν κέρδος· και το πώς τα κράτη εγγυώνται την παγκόσμια τάξη
μέσα στην οποία οι παραγωγοί μπορούν να κερδοφορήσουν. Ας πάρουμε το κάθε ένα
με τη σειρά.
Επειδή αν θές να αλλάξεις κάτι, πρέπει να γνωρίζεις τι είναι αυτό που θέλεις να αλλάξεις, αποφασίσαμε να μεταφράσουμε και να παρουσιάσουμε κεφάλαια απο το βιβλίο του Immanuel Wallerstein “World-Systems Analysis” που εκδόθηκε το 2004 και παρουσιάζει συνοπτικά την θεωρία του για τον καπιταλισμό ως παγκόσμιο σύστημα, αλλά και γιατί η παρούσα κρίση του καπιταλισμού είναι δομική και αξεπέραστη. Αφού μεταφράσουμε και παρουσιάσουμε όλα τα σχετικά κεφάλαια, θα προσπαθήσουμε να ανοίξουμε μια συζήτηση με αφορμή τις ιδέες του Wallerstein, εμπλουτισμένη με τα βιώματα απο την κρίση και τα αιτήματα της αυτονομίας και αυτο-οργάνωσης μικρών κοινοτήτων, ως εναλλακτικού δρόμου υπέρβασης του καπιταλισμού.
